Koelpasta en vloeibaar metaal: wat het doet en wanneer het vervangen moet worden
Tussen de processor van je console en het koelblok zit een laagje van nog geen halve millimeter. Je ziet het nooit, en toch bepaalt het mee of je toestel na vier jaar nog stil is of bij elke zware game uitvalt. Hier lees je wat het doet, waarom het slijt, en waarom vloeibaar metaal een ander verhaal is dan gewone pasta.
Waarom er iets tussen chip en koelblok moet
De bovenkant van een chip en de onderkant van een koelblok voelen spiegelglad aan. Onder een microscoop zijn het heuvellandschappen. Leg je ze op elkaar, dan raken ze elkaar maar op een paar punten echt aan. Daartussen zit lucht, en lucht geleidt warmte bijzonder slecht.
Koelpasta vult die holtes op. Ze geleidt warmte veel slechter dan koper, maar veel beter dan lucht. Daarom hoort de laag dun te zijn. Meer pasta betekent meestal een warmere console.
Naast de pasta liggen er vaak grijze kussentjes op geheugenchips en voedingsonderdelen. Die thermische pads zijn per plek op dikte gekozen en zijn niet onderling uitwisselbaar.
Waarom pasta uitdroogt of wegzakt
Een console warmt op en koelt weer af, honderden keren per jaar. Metaal zet daarbij uit en krimpt weer. Die kleine beweging duwt de pasta telkens een klein beetje naar de zijkant. Ondertussen trekt de olie in de pasta weg. Wat overblijft is een droge, korrelige laag die de warmte nauwelijks nog doorgeeft.
Je herkent het aan een vast patroon. De ventilator gaat sneller draaien dan vroeger, de achterkant wordt heet, en de console valt uit of stottert bij zware games terwijl het menu en lichte spellen prima blijven werken. Bij toestellen die dagelijks gebruikt worden zie je dat vaak vanaf een jaar of vier, vijf.
Vloeibaar metaal, en waarom de PS5 anders is
De PS5 gebruikt geen gewone pasta maar een legering die bij kamertemperatuur vloeibaar blijft. Die geleidt warmte veel beter dan pasta, en dat is precies waarom Sony ervoor koos. Het nadeel is dat vloeibaar ook echt vloeibaar betekent. De laag wordt op zijn plek gehouden door een afdichting rond de chip.
Staat een console jarenlang op zijn kant, wordt hij vaak verhuisd, of is hij ooit geopend zonder de juiste aanpak, dan kan die laag naar een kant zakken. Een deel van de chip heeft dan geen goed contact meer met het koelblok. Dat geeft hetzelfde beeld als uitgedroogde pasta, en het verklaart waarom een schoonmaakbeurt soms niets oplost. Meer daarover staat in ons stuk over oververhitting bij de PS5.
Waarom je er zelf beter afblijft
Er zijn twee redenen.
- Vloeibaar metaal geleidt stroom. Een druppel die naast het koelblok terechtkomt, loopt langs de plaat en legt verbindingen aan die er niet horen. Soms zie je meteen dat er iets mis is. Vaker gebeurt er wekenlang niets en valt het toestel daarna uit zonder duidelijke reden.
- Vloeibaar metaal tast aluminium aan. Het dringt in het metaal en maakt het broos. Een aluminium koelblok of beugel is na contact niet meer te vertrouwen, ook al ziet hij er nog uit als nieuw. Koper verdraagt het wel, maar verkleurt en neemt een deel van de legering op.
Daar komt bij dat het spul kruipt. Het volgt randen, het hecht aan gereedschap, en je veegt het niet zomaar weg met een doekje. Resten die blijven zitten en later worden overgoten met gewone pasta blijven gewoon geleiden.
Wanneer vervangen zin heeft
- Je console is vier jaar of ouder, luider dan vroeger, en valt uit bij zware games terwijl lichte spellen blijven draaien.
- Je hebt de roosters en het stof al aangepakt en er is niets verbeterd. Hoe je dat veilig doet staat in onze uitleg over schoonmaken.
- Het toestel is ooit door iemand anders opengemaakt en werd daarna warmer.
Vervangen heeft geen zin als je console helemaal niet meer aangaat, geen beeld geeft, of nat is geweest. Dat zijn andere storingen. Bij een toestel van een jaar of twee is de pasta zelden de boosdoener, daar zijn stof en de plaats waar hij staat veel waarschijnlijker.
Garantie en veiligheid
Zodra je de kap opent, scheurt het zegel en vervalt de fabrieksgarantie. Dat is niet terug te draaien. Sta je nog in garantie, laat het toestel dan met rust en ga langs de verkoper.
Werk ook nooit aan een console die aan de stekker hangt. In de voedingskast staat netspanning, en de grote condensatoren houden hun lading nog even vast nadat je de stekker eruit trekt. Die kast blijft dicht.
Wil je zeker weten of het aan de warmtegeleiding ligt, dan meten wij dat na met de plaat uit het toestel, zodat het koelblok meteen mee schoon wordt. Je hoort eerst wat er scheelt en wat het kost. Aanmelden kan via de reparatieaanvraag.
Loopt het vast, dan kijken wij ernaar
Beschrijf wat je console doet in je eigen woorden. Je krijgt binnen een werkdag antwoord met de verzendinstructies en een richtprijs. Diagnose is 49 euro en wordt verrekend als je het herstel laat doen.